Văn hoá làng chài Cửa Vạn — di sản đang dần biến mất

Nằm khuất sau những dãy núi đá vôi sừng sững giữa lòng kỳ quan vịnh Hạ Long, làng chài cổ Cửa Vạn từng được trang du lịch uy tín bình chọn là một trong những ngôi làng cổ đẹp nhất thế giới. Thế nhưng, đằng sau vẻ đẹp yên bình ấy là một câu chuyện văn hoá lịch sử đang dần trôi vào quên lãng.

Lối sống lênh đênh sông nước trăm năm

Từ xa xưa, người dân Cửa Vạn đã dựng những ngôi nhà bè bằng gỗ phao dập dềnh trên mặt sóng. Cả gia đình từ thế hệ này sang thế hệ khác sinh sống, sinh con đẻ cái và qua đời ngay trên những mét vuông nhà nổi chật hẹp. Họ tự cung tự cấp bằng nghề đánh bắt hải sản, trẻ em biết chèo thuyền từ khi chưa biết chữ, cuộc sống gắn chặt vào sự hào phóng cũng như giận dữ của biển khơi.

Văn hoá của người dân chài nơi đây vô cùng đặc sắc với những điệu hát giao duyên, hát đám cưới hay những phong tục thờ cúng thần biển linh thiêng. Tiếng hát đối đáp ngân vang giữa những vách đá vôi tĩnh lặng trong đêm trăng thanh tạo nên một không gian văn hoá độc nhất vô nhị.

"Ở Cửa Vạn, mỗi ngôi nhà nổi là một thế giới nhỏ. Họ liên kết với nhau bằng những sợi dây thừng và tình nghĩa làng giềng tối lửa tắt đèn có nhau giữa biển khơi bao la."

Cuộc di cư lịch sử lên bờ năm 2014

Để bảo vệ môi trường vịnh Hạ Long và nâng cao chất lượng cuộc sống, học tập cho con em làng chài, năm 2014, UBND TP. Hạ Long đã thực hiện dự án di dời hơn 300 hộ dân chài Cửa Vạn lên đất liền định cư tại khu tái định cư Hà Phong.

Những ngôi nhà bè xưa cũ được thu mua lại để phục vụ bảo tồn du lịch. Dù cuộc sống trên bờ mang lại nhiều tiện nghi, trường lớp ổn định cho trẻ con, nhưng trong lòng những người ngư dân già, nỗi nhớ tiếng sóng, nhớ mùi biển và lối sống lênh đênh tự do vẫn luôn khắc khoải.

Những gì còn sót lại hôm nay

Ngày nay, khi đến thăm Cửa Vạn, bạn vẫn sẽ thấy một khu trung tâm bảo tồn văn hoá nổi với các hiện vật sống động về cuộc sống chài lưới xưa kia: những chiếc lưới đánh cá, hũ muối dưa, thuyền nan tre cổ... Một số ngư dân đã quay lại đây làm công tác chèo thuyền nan đưa đón khách du lịch tham quan.

Gặp gỡ họ, nghe kể về những câu chuyện biển khơi xưa cũ sẽ giúp chúng ta thêm trân trọng những giá trị văn hoá vô giá của một cộng đồng đã từng là một phần không thể tách rời của di sản thiên nhiên thế giới Hạ Long.